(Straatnieuws)
Het begon gerechtsdeurwaarder Arie Lodder steeds meer te knellen. Die klop op de deur, weer een beslaglegging op het loon van mensen met schulden. Hij ging op zoek naar een andere werkwijze, want: ‘ben ik onderdeel van een oplossing of van een probleem?’
Een verkeerde afslag is snel genomen. Een rekening niet betalen, omdat er ook nog boodschappen gedaan moeten worden. En op die rekening komt een boete, en daarna gaat de schuldeiser naar de rechter, met alle extra kosten van dien. “Zo kan een onbetaalde rekening van 500 zomaar 1500 euro worden”, schetst Arie Lodder, oprichter van De Nieuwe Gerechtsdeurwaarder (DNG). “En als je drie van zulke oplopende rekeningen hebt, of vijf of zelfs tien, dan heb je een groot probleem. En betaal je vooral kosten af, in plaats van je schulden.”
Lodder heeft een schat aan ervaring als gerechtsdeurwaarder. Zo’n zes jaar geleden merkte hij dat de klassieke manier van werken hem ging tegenstaan. “Ben ik nu onderdeel van een oplossing of van een probleem?”, vroeg hij zich af. Vaak hoor je de term ‘de schuldenindustrie’, zegt hij. Gerechtsdeurwaarders, maar ook incassobureaus en schuldhulpverleners verdienen aan het opruimen van schulden. Hoe groter de escalatie van schulden, hoe meer eraan verdiend wordt. Welbeschouwd een pervers systeem.
Lodder: “Ik ging mezelf in ieder geval als deurwaarder steeds vaker de vraag stellen, bijvoorbeeld als ik voor de derde keer met een loonbeslag bij iemand aan de deur stond: wat levert dit nou op? De opdrachtgever voor wie ik nu hier sta, krijgt nu elke maand een stukje van zijn geld, maar de persoon met schulden is de eerste maanden alleen maar kosten aan het betalen. Soms zelfs de eerste jaren, voordat er uiteindelijk echt iets afgelost gaat worden aan die schuld. Dat is toch eigenlijk heel raar.”
Geen incasso-werk meer
Wat als je die extra kosten nu kunt voorkomen? “Dan lukt aflossen misschien wel”, bedacht Lodder. Hij kwam in contact met Patrick van Buggenhout uit België, ook een gerechtsdeurwaarder die last had gekregen van zijn geweten. Hij lanceerde een concept waarin mensen zelf hun schulden op termijn aflossen, zonder dat daarbij nog een dagvaarding of vonnis nodig is. En de schuldeisers krijgen hun vordering voldaan zonder bijkomende kosten te maken.
“Deze aanpak verandert het huidige systeem structureel”, zegt Lodder. “We benaderen het probleem vanuit een holistisch perspectief. Eerst maken we een ‘financiële foto’, waarin we alle schulden in kaart brengen. Is er aflossingscapaciteit? Lukt het om volledig af te lossen in maximaal drie jaar? Zo ja, dan maken we een collectief afbetalingsplan, waarbij de klant maandelijks aan ons een bedrag overmaakt, dat wij doorbetalen aan de schuldeisers. Met de schuldeisers maken we afspraken en kijken we hoe we de opgelopen kosten kunnen reduceren. Het lukt regelmatig op die extra kosten te laten verlagen of kwijtschelden.”
Zijn drijfveer was en is: het anders doen. “Ik ben nog steeds deurwaarder, maar ik ga niet meer werken voor schuldeisers. Ik doe geen incasso-werk meer, omdat als je vindt dat je iets wilt veranderen, dan moet je dat ook doen. Ik werk alleen maar voor mensen met schulden. Om die schulden ook echt op te lossen.”
Onder de radar leven
Ook voor dak- en thuislozen weet Lodder wat te betekenen. Een keer per week houdt hij spreekuur bij Springplank040, een maatschappelijke opvang in Eindhoven. “Hier gaat het vaak om mensen van tussen de twintig en 35 jaar, die door een life changing event in de problemen zijn geraakt. Bijvoorbeeld: baan kwijt, relatie beëindigd, vroeg het huis uit gegaan. Dan moet je op een bepaald moment kiezen: ga ik m'n huur betalen of koop ik eten voor mezelf of voor m’n kind? Dat is natuurlijk een onmogelijke keuze. Zo stapelen problemen zich op en dan raken ze op den duur dakloos.”
Bij Springplank040 krijgen ze huisvesting en een postadres, zodat ze een zorgverzekering kunnen aanvragen, een uitkering en zorgtoeslag. Hier worden ze ook begeleid naar een baan. “Het zijn mensen die lang onder de radar leven, lange tijd nergens staan ingeschreven, maar op een bepaald moment niet meer aan de schuldenberg kunnen ontkomen.”
Het lukt Lodder sommigen weer op de rit te krijgen, al gaat het hem niet altijd in de kouwe kleren zitten. “Je hoort verhalen van mensen, zowel mannen als vrouwen, die geen contact meer hebben met hun kinderen gezien, veel verdriet hebben van het leven dat ze hebben gehad en daar echt hun motivatie uit halen om te zorgen dat het leven weer op de rit komt, zodat ze ook weer contact met hun kinderen kunnen gaan krijgen. Ik ben zelf vader, dus dat zijn verhalen die me raken. We bieden niet meer dan een beetje steun en die hand in de rug. Maar als het lukt om hen uit de schulden te krijgen, geeft dat veel voldoening. Zo vind ik meer zingeving in het werk.”
Sociaal verantwoord incasseren
Binnen de deurwaardersbranche wordt al langer gesproken over sociaal verantwoord incasseren. Daar is zelfs het SVI-keurmerk voor, dat een ‘respectvolle en eerlijke’ methode bepleit, die overeenkomt met de werkwijze van Lodder. De medewerkers houden rekening met de belangen van de schuldeiser én de klant en zoeken naar een oplossing voor de betaalachterstand. “Maar hoe draag je dit naar buiten toe en hoe vertaal je dit naar binnen? Daar werd veel over gepraat, maar dat ging mij niet snel genoeg. Practice what you preache, dacht ik vaak. Daarom heb ik mijn eigen bedrijf opgericht.”
Inmiddels werkt hij met verschillende werkgevers en maatschappelijke organisaties samen, die mensen met schulden aandragen. Ook weten individuen zijn bedrijf te vinden. Samen met de Belgische tak zit Lodder inmiddels ook aan tafel bij het ministerie van Sociale Zaken om het collectief afbetalingsplan een wettelijke basis te geven. “Er zijn meer collega’s die gevoelig zijn voor sociaal verantwoord incasseren. Niet alleen consumenten raken in de problemen, ook bijvoorbeeld mkb’ers die hun factuur niet betaald krijgen. Deze nieuwe manier van incasseren is ook in hun voordeel, want ze krijgen dan toch betaald. Onder druk van de maatschappelijke ontwikkelingen verandert nu gelukkig dit denken.”
[in kader]
“Soms begrijp ik niet helemaal hoe ik het doe, maar ik doe het”
Denise (27) is bijna klaar met afbetalen van ruim twintigduizend euro schuld. “Ik denk dat er nog zo’n achtduizend openstaat”, zegt ze. Zeven jaar geleden overleed haar moeder. Denise raakte hier zo van ontregeld, dat ze zich afvroeg: wat heeft het leven nog voor zin? Ze ging vooral veel feesten en geld uitgeven. “Rekeningen betalen? Nee, geen zin in. Werken heb ik wel gewoon altijd gedaan, maar ik deed er eigenlijk alles aan om al mijn emoties uit te zetten.” De schulden liepen op en na een aantal jaren – ze had inmiddels een dochtertje – besefte ze dat ze iets moest ondernemen om financieel gezond te worden. Maar ze merkte ook: die schuldenberg was te groot voor haar alleen.
“Je komt er niet meer alleen uit. Je kunt er natuurlijk ook voor kiezen om onder bewind te staan, maar ik had inmiddels een dochter gekregen en dat vond ik allemaal best wel spannend. De vraag was: kan ik rondkomen met vijftig euro per week? Ik ben op internet gaan zoeken naar andere mogelijkheden en zo ben ik in contact gekomen met DNG.” Haar financiële situatie werd in kaart gebracht en DNG maakte afspraken met haar over hoeveel ze zou aflossen. Inmiddels is ze 2,5 jaar verder en heeft ze al fors afbetaald. “En dat kan ik met trots zeggen. We zijn eerst begonnen met tweehonderd euro per maand overmaken, want meer had ik gewoon niet. Inmiddels zit ik op vier- à vijfhonderd euro per maand. Ik krijg jaarlijks loonsverhoging en ik ben gewoon andere prioriteiten gaan stellen. Meer ruimte maken om mijn schulden af te lossen.”
Denise heeft inmiddels het gevoel op een beter spoor te zitten, en dat is volgens haar te danken aan DNG. “Het contact was vanaf het begin al heel fijn. Bij de eerste afspraak schaam je je natuurlijk een beetje, omdat je zelf je problemen niet meer kan oplossen. Maar eigenlijk waren ze vanaf het begin heel behulpzaam. Meteen van: we gaan dit gewoon voor je regelen. Stap voor stap leggen ze uit wat ze van je verwachten, wat ik van hun kan verwachten. En je hebt echt het gevoel dat ze er voor je zitten en niet aan je lot overlaten. Ze communiceren ook heel duidelijk. Als er iets aan de hand is of ze hebben een brief ontvangen, dan mailen ze je meteen.”
Ze houdt wijze lessen aan deze periode over, zegt ze. “Het is altijd belangrijk dat je een dak boven je hoofd hebt, dat je bereikbaar bent. En alles wat je over hebt, leert budgetteren. Leer hoe je moet omgaan met je geld.” Ze heeft inmiddels een tweede kind, en toch redt ze het financieel. “Ja, soms begrijp ik ook niet helemaal hoe ik het doe, maar ik doe het. En als ik klaar ben met afbetalen, ga ik dat bedrag voor mezelf sparen.”
[einde kader]
[in kader]
“Het is nog niet top, maar al wel veel beter”
Simpelweg het overzicht kwijtraken. Je hebt een baan, een gezin en de dagelijkse drukte beheerst je leven. Ook dan kunnen de schulden oplopen, weet Mike* (30). Op een bepaald moment ging die schuld de tienduizend voorbij. Vooral parkeerboetes en een betalingsachterstand bij een zorgverzekeraar, vertelt hij. “Op een gegeven moment, als je je post niet openmaakt, dan blijft het gewoon stapelen. Dan tref je één regeling en die blijf je betalen. Daarna komt er opeens een volgende en dan raak je het overzicht kwijt. Ik zat op een gegeven moment met mijn handen in het haar. Elke post die binnenkwam, gooide ik gewoon de deur uit. Want als ik vijf regelingen maakte, kwamen er telkens weer nieuwe rekeningen bij.”
Via een kennis bij Rotterdamse Douwers, een organisatie die jongeren helpt, kwam hij bij De Nieuwe Gerechtsdeurwaarder (DNG) terecht. “We hebben een financiële aanpak bedacht en sinds ruim twee jaar betaal ik nu maandelijks aan hen. Zij zorgen dat mijn schulden worden afgelost. Arie is een top persoon. Hij denkt ook heel goed mee in wat wel en niet kan.”
DNG maakte afbetalingsafspraken met schuldeisers, zodat er geen extra incassokosten bij zouden komen. Nu, ruim twee jaar later, is het einde in zicht. “Nu hoef ik er nog maar een kleine bedrag te betalen en dan ben ik over twee, drie maanden schuldvrij.” Mike heeft er veel van geleerd, zegt hij. “Er was een periode dat er dubbele boetes binnenkwamen, terwijl ik al aan het afbetalen was. Arie zat er kort op en zei: ‘Dit is dweilen met de kraan open, dit is niet wat we hebben afgesproken.’ Dus los van de afspraak die we al hadden gemaakt, bleef hij zich over me ontfermen. Zijn doel was dat het zou gaan lukken voor mij. Terwijl ik degene ben die het zelf moet doen.”
Mike zegt “hartstikke blij” te zijn dat hij de mogelijkheid heeft gekregen om zichzelf hierin te ontwikkelen. “Het is nog niet top, maar het is wel heel veel beter. Want schulden hebben is een heel naar gevoel hè.”
*Mike is een gefingeerde naam. Zijn werkelijke naam is bij de redactie bekend
[einde kader]