Klimaatafspraken hebben impact in alle ketens. Als bijvoorbeeld de kolenmijnen in Colombia sluiten, raakt dit werknemers wereldwijd. Ook die in de Rotterdamse haven en de transportsector. Juist daarom zijn FNV, Mondiaal FNV en Colombiaanse vakbondsmensen aanwezig tijdens de COP31, de VN klimaattop. Want de transitie van fossiele brandstoffen naar milieuvriendelijke alternatieven mag werknemers niet zonder perspectief achterlaten.
“Ook voor onze achterban is het belangrijk dat we werknemersrechten verankeren in alle afspraken die tijdens de klimaattop worden gemaakt.” FNV-bestuurder David van de Geer is ervan overtuigd dat de roep om klimaatmaatregelen luid is. De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn nu al groot: hittegolven, watertekorten, overstromingen, smeltende gletsjers, om maar een paar fenomenen in de afgelopen jaren te noemen. Ook vakbonden maken zich hierover zorgen, want een gezonde werknemer functioneert niet op een zieke aarde.
Niet vanzelf bovendrijven
Tijdens de VN klimaattop, waar vele maatschappelijke organisaties en overheden bij elkaar komen, worden nieuwe afspraken gemaakt die voortbouwen op het Klimaatakkoord van Parijs in 2015. “Onze insteek”, zegt David, “is dat de werknemersbelangen goed verankerd zijn in de nieuwe afspraken. Die komen niet vanzelf bovendrijven, daar moeten we op lobbyen. We doen dat natuurlijk samen met Europese vakbondsfederatie ETUC en de internationale ITUC.” De FNV maakt ook deel uit van de Internationale Klimaatcoalitie (IKC). Dit is een samenwerkingsverband van maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor een sterker internationaal klimaatbeleid van Nederland.
Nieuwe boost aan kolensector onwenselijk
COP31 vindt van 9 tot 20 november plaats in het Turkse Antalya. De FNV laat zich vertegenwoordigen door Dimple Sokartara van Mondiaal FNV en Lina de los Rios Torres, zelfstandig klimaatdeskundige (voorheen Young & United). Dimple heeft ervoor gezorgd dat er ook een delegatie uit Colombia meegaat. “Onze focus ligt op de kolentransitie in Colombia”, vertelt Dimple. “In dit land is een nieuwe regering aangetreden, die juist de kolensector een nieuwe impuls wil geven. In een ideale wereld zou de fossiele industrie langzaam vervangen worden, maar dan wel mét de stem van belanghebbenden erbij. In het geval van de vakbeweging betekent dit het betrekken van bonden. Hierop zullen we tijdens de COP veel gaan lobbyen, bij zowel de Colombiaanse als Nederlandse en Europese onderhandelingsdelegaties.”
Vrouwen over het hoofd gezien
Mondiaal FNV heeft lange tijd een programma gevoerd rondom ‘eerlijke transitie’. Dit wil zeggen dat er bij de overgang van fossiele brandstoffen naar alternatieve energie gezorgd wordt dat werknemers in de fossiele energiesector worden toegeleid naar nieuwe banen. Mondiaal FNV richt zich nu ook op de vrouwen binnen de kolenvakbonden. “Zij doen in de mijnbouw vaak informeel of ondersteunend werk, zoals schoonmaak, administratie, verkoop van maaltijden. Ook zij verliezen straks hun baan als de mijnen gesloten worden, maar worden vaak over het hoofd gezien. Wij vragen hier aandacht voor.”
Niet alles inclusief
Tijdens de COP31 geven Dimple en Lina een workshop over just transition en gendergelijkheid, in samenwerking met WO=MEN, een netwerk van verschillende ngo’s, en de Turkse vakcentrale DISK. “Helaas zien we zelfs binnen de vakbeweging dat niet alles inclusief is”, zegt Dimple. “Bij mijnwerkersbanen wordt vaak aan mannen gedacht, maar vrouwen spelen eveneens een rol.”
Vrouwen beschermers van de aarde
Daar weet Annie Amaya Roderiquez alles van, die op uitnodiging van Mondiaal FNV naar de Klimaattop gaat. Zij vertegenwoordigt de Red de Mujeres Violeta, een Colombiaans vrouwennetwerk. Ze werkt al zeventien jaar in de mijnsector als elektromechanisch ingenieur en is ook lid van de mijnvakbond Sintracarbon. Annie noemt de COP 31 heel belangrijk. “Ik heb van mijn (voor)ouders altijd meegekregen dat vrouwen de beschermers zijn van de aarde. We dragen graag die verantwoordelijkheid, maar we zien onze positie niet terug in de gesprekken over klimaatverandering of in het beleid.”
Reizen om aan water te komen
Ze woont in een Colombiaans gebied waar grote droogte heerst. “En ook grote waterschaarste”, zegt ze. “In veel delen van dit gebied zijn huizen niet aangesloten op een waternetwerk, waardoor inwoners – en dat zijn meestal vrouwen – moeten reizen om aan voldoende water te komen voor dagelijks gebruik. De klimaatverandering is een grote zorg voor ons; we zien dat het milieu en de natuur niet gezond zijn.”
Inheemse vrouwen meest kwetsbaar
Annie wil op de klimaattop de stem van vrouwen laten horen. “Het belangrijkste is dat we mogen meepraten als er plannen worden gemaakt. In de mijnbouwregio waar ik woon zijn de inheemse vrouwen het meest kwetsbaar. Ze werken in de mijnen, doen alle zorgtaken en vangen de waterschaarste op zodat hun gezin toch kan functioneren. Nu gesproken wordt over het sluiten van de mijnen, is het heel onduidelijk wat er gaat gebeuren met deze vrouwen: met hun werk, inkomen en leefomgeving.” Ze hoopt tijdens de top te leren van anderen, “zodat we goede voorbeelden mee naar huis kunnen nemen en die toepassen in Colombia.”
Super El Niño
Een andere Colombiaan die meegaat naar de klimaattop is German Mantilla van CIPAME, een Colombiaans netwerk dat onderzoek doet en innovatie bevordert voor een rechtvaardige transitie van de mijnbouw- en energiesector. Hij is daarnaast internationaal secretaris van de energiebond Sintraelecol. Hij gaat nu voor de derde keer naar de klimaattop. Ook hij wijst op de lasten die Colombianen van de klimaatverandering hebben. “De energiekosten schieten enorm omhoog. En we hebben dit jaar last van de Super El Niño.”
Tornado’s en windhozen
Deze Super El Niño jaagt de temperaturen naar recordhoogtes en bedreigt de water- en energievoorziening van Colombia, waardoor de overheid noodmaatregelen heeft ingesteld. “Die grote hitte gaat gepaard met tornado’s en windhozen”, vertelt German. “Dan draaien gas- en kolencentrales overuren, ze staan langer aan en verbruiken meer grondstoffen. Dat heeft weer impact op de werknemers, die meer kolen moeten ophalen en de fabrieken die de kolen omzetten in energie. Binnen CIPAME zijn we bezig met het schrijven van voorstellen om de kolen af te schaffen en over te gaan naar alternatieven.”
Houden aan oude beloftes
Een belangrijke speerpunt voor German is de dialoog met de nieuwe regering, zegt hij. “Tijdens de vorige COP hadden we nog een progressieve regering die de vakbonden bij hun plannen betrok en maatregelen ter bescherming van de aarde heel belangrijk vond. Er zijn toen veel beloftes gedaan, maar de regering heeft ze niet allemaal kunnen waarmaken. Nu hebben we een ultrarechtse regering die de klimaatverandering ontkent en fossiele brandstoffen omarmt. CIPAME gaat naar de COP om de regering te houden aan de oude beloftes, zodat ze wel klimaatplannen moeten maken.” Hij hoopt van de top terug te komen “met vooral harde toezeggingen, bijvoorbeeld investeringen in wind- en zonne-energie.”
Interviews: Astrid van Unen